Stawiasz aparat na komodzie, ustawiasz samowyzwalacz, a po kilku klatkach twarz wygląda inaczej niż w lustrze. Najczęściej winna nie jest twarz, lecz zbyt mała odległość i szeroki kąt, choć wybór 35, 50 lub 85 mm zależy od miejsca oraz od tego, czy chcesz pokazać także otoczenie. Własny portret da się zrobić bez drugiej osoby, ale aparat musi wcześniej „wiedzieć”, gdzie pojawi się twarz.

Najlepszy autoportret powstaje z dystansu, światła i pewnej ostrości
- Odległość około 1,5 m ogranicza zniekształcenia twarzy znacznie lepiej niż zdjęcie z wyciągniętej ręki.
- 50 mm na APS-C daje kadr zbliżony do 80 mm na pełnej klatce, a 85 mm sprawdza się wtedy, gdy w pomieszczeniu jest wystarczająco dużo miejsca.
- Ostrość ustaw przed wejściem w kadr, chyba że aparat oferuje skuteczne wykrywanie twarzy lub oka.
- F/2-f/2.8 i czas około 1/200 s są dobrym punktem startowym dla spokojnego portretu jednej osoby.
- Światło z boku i spokojne tło zwykle poprawiają zdjęcie bardziej niż droższy korpus.
Zacznij od dystansu, bo aparat może zmienić proporcje twarzy
Nos na zdjęciu nie urósł, ale krótka odległość od obiektywu może sprawić, że będzie wyglądał na większy. W badaniu „Nasal Distortion in Short-Distance Photographs: The Selfie Effect” zdjęcie wykonane z odległości 30,48 cm zwiększało postrzeganą szerokość nosa o około 29% u kobiet i 30% u mężczyzn w porównaniu z projekcją bez zniekształceń. Przy dystansie 1,5 m różnica była praktycznie niewidoczna.
To rozstrzyga częsty dylemat. Gdy aparat znajduje się bardzo blisko, nie próbuj ratować twarzy filtrem ani mocnym retuszem. Odsuń korpus, użyj samowyzwalacza lub pilota i dopiero potem dobierz ogniskową do kadru.
Jeśli masz miejsce na około 1,5-2 m między aparatem a twarzą, możesz spokojnie wykonać portret głowa-ramiona. Gdy dysponujesz tylko wyciągniętą ręką, lepiej zmienić kompozycję na półpostać albo zdjęcie z otoczeniem. Krótszy dystans zostaw dla celowego, ekspresyjnego efektu, a nie dla neutralnego portretu.
50 mm w małym pokoju, 85 mm gdy możesz odejść
Szeroki kąt łatwo mieści człowieka w ciasnym wnętrzu, ale przy bliskim ustawieniu może mocniej podkreślać nos, policzki i dłonie. Z kolei dłuższa ogniskowa wymaga większej odległości, za to pozwala uzyskać spokojniejsze proporcje i łatwiej odciąć sylwetkę od tła.
Według poradnika Nikon Polska o portrecie głowy ogniskowa 85 mm jest klasycznym wyborem do portretów, a 50 mm na matrycy DX daje kąt widzenia zbliżony do 80 mm na pełnej klatce. To ważne, bo oznaczenie na obiektywie nie mówi jeszcze, jak szeroki będzie kadr w konkretnym aparacie.
| Sprzęt i warunki | Najrozsądniejszy wybór | Efekt |
|---|---|---|
| Pełna klatka, mały pokój | 35-50 mm | Więcej otoczenia i łatwiejsze ustawienie aparatu |
| Pełna klatka, portret głowa-ramiona | 85 mm | Spokojniejsze proporcje i miękkie tło |
| APS-C, małe lub średnie wnętrze | 35-50 mm | Uniwersalny kadr bez konieczności cofania się pod ścianę |
| Plener z dużą odległością | 85-135 mm | Mocniejsze oddzielenie od tła i bardziej skupiony obraz |
Gdybym fotografowała w niewielkim mieszkaniu, wybrałabym 50 mm na pełnej klatce albo 35 mm na APS-C. Przy większej przestrzeni postawiłabym na 85 mm, ponieważ łatwiej wtedy uzyskać klasyczny wygląd twarzy bez wciskania aparatu pod ścianę.
Jeśli chcesz dobrać szkło dokładnie do wnętrza, sylwetki i planowanego wydruku, pomocny będzie osobny materiał o tym, jaki obiektyw do portretu sprawdzi się w domu i w plenerze. Sama jasność f/1.4 nie rozwiąże problemu, gdy obiektyw okaże się zbyt długi dla pomieszczenia.
Ostrość ustaw przed wejściem w kadr, nie po fakcie
Najbardziej frustrująca sytuacja wygląda podobnie: aparat robi zdjęcie, tło jest ostre, a oczy pozostają miękkie. Przy fotografowaniu siebie łatwo o taki błąd, bo po naciśnięciu migawki zmieniasz pozycję, a system AF może złapać lampę, krzesło albo fragment ściany.
- Ustaw aparat na statywie lub stabilnej powierzchni.
- Połóż przed obiektywem przedmiot na wysokości twarzy, na przykład książkę albo poduszkę.
- Ustaw ostrość na tym miejscu i zablokuj ją albo przełącz aparat na ostrzenie manualne.
- Wejdź w kadr dokładnie w wyznaczone miejsce.
- Wykonaj serię kilku zdjęć, zmieniając wyłącznie wyraz twarzy lub ułożenie dłoni.
W aparatach z ekranem odchylanym do przodu możesz użyć wykrywania twarzy i oka. Instrukcja Canon dotycząca trybu Autoportret przypomina, aby po ustawieniu ostrości nie zmieniać odległości między osobą a aparatem do chwili wykonania zdjęcia. Ten szczegół brzmi banalnie, ale właśnie kilka centymetrów przesunięcia przy f/1.8 potrafi przenieść ostrość z oka na rzęsy albo policzek.
W wybranych modelach Sony można dotknąć twarzy na ekranie, a aparat po ustawieniu ostrości odczeka trzy sekundy przed wyzwoleniem migawki. Szczegóły opisuje samouczek Sony dotyczący autoportretów. Przy innych aparatach podobny efekt uzyskasz przez blokadę ostrości, pilot albo ustawienie ostrości na punkcie zastępczym.
Światło z boku, f/2.8 i 1/200 s dają bezpieczny start
Najprostsze światło znajdziesz przy oknie, ale nie ustawiaj twarzy prosto do szyby. Obróć ciało lekko bokiem, aby jedna strona twarzy dostała więcej światła, a druga pozostała delikatnie przyciemniona. Taki układ pokazuje kształt twarzy i nie wymaga od razu lampy.
Dla spokojnego ujęcia jednej osoby dobrym punktem wyjścia są f/2-f/2.8, czas co najmniej 1/200 s i Auto ISO. Przy śmiechu, ruchu rąk albo zmianie pozycji skróć czas do około 1/500 s. Takie wartości wyjściowe podaje poradnik TAMRON o ustawieniach fotografii portretowej, z zastrzeżeniem, że trzeba je dopasować do światła, ogniskowej i ruchu.
| Sytuacja | Objaw | Prawdopodobna przyczyna | Co zrobić |
|---|---|---|---|
| Jedno oko jest ostre, drugie miękkie | Twarz wygląda nierówno | Przysłona jest zbyt otwarta albo głowa jest ustawiona pod kątem | Przymknij do f/2.8-f/4 i ustaw twarz bardziej równolegle do aparatu |
| Twarz jest ciemna, a okno jasne | Skóra traci szczegóły | Aparat mierzy światło z tła | Przesuń się bokiem do okna albo skoryguj ekspozycję na plus |
| Zdjęcie jest poruszone | Oczy i włosy są miękkie mimo poprawnej ostrości | Czas migawki jest zbyt długi | Skróć czas lub pozwól, aby Auto ISO podniosło czułość |
| Skóra jest jasna bez detali | Czoło i policzki tworzą białe plamy | Światło jest zbyt ostre albo ekspozycja za wysoka | Odsuń się od bezpośredniego słońca i sprawdź światła na histogramie |
Po pierwszej serii nie oceniaj zdjęcia wyłącznie po miniaturze. Powiększ oczy, sprawdź jasne partie skóry i zajrzyj do histogramu ekspozycji, szczególnie jeśli zdjęcie ma później trafić na papier. Ekran potrafi ukryć delikatne przepalenia, które na wydruku będą wyglądały jak pozbawione faktury plamy.
Zostaw oddech w kadrze, jeśli zdjęcie ma trafić do albumu
Przy fotografowaniu siebie łatwo skupić się na twarzy i obciąć fragment włosów, dłoni albo ramion. Na ekranie taki kadr może wyglądać efektownie, lecz przy późniejszym przycięciu do formatu odbitki zabraknie miejsca na bezpieczne kadrowanie.
Ustaw aparat odrobinę szerzej, niż podpowiada pierwsza intuicja. Zostaw przestrzeń nad głową, nie przyklejaj twarzy do górnej krawędzi i wykonaj przynajmniej jedną wersję pionową oraz jedną poziomą. Jeśli planujesz zdjęcie rodzinne z dzieckiem albo partnerem, zachowaj także miejsce na dłonie, bo to one często zostają przypadkowo obcięte.
Tło powinno wspierać portret, a nie walczyć z twarzą. Usuń z kadru jaskrawe przedmioty, wystające krawędzie mebli i elementy wyglądające tak, jakby wyrastały z głowy. Rozmycie pomaga, ale nie naprawi bałaganu, który znajduje się tuż za ramionami.
Jedna minuta przed migawką oszczędza całą serię nieudanych kadrów
Przed wejściem w kadr przejdź przez krótką kontrolę: aparat stoi stabilnie, twarz znajduje się w wyznaczonym miejscu, ostrość jest zablokowana lub śledzi oko, a tło nie odciąga uwagi. Potem wykonaj kilka zdjęć z drobnymi zmianami pozy, zamiast liczyć na jedną przypadkową klatkę.
- Ustaw aparat co najmniej tak daleko, aby twarz nie była fotografowana z odległości wyciągniętej ręki.
- Dobierz 35-50 mm do małego wnętrza, a 85 mm do klasycznego portretu, gdy masz więcej przestrzeni.
- Postaw na światło z okna z boku i spokojne tło.
- Zacznij od f/2.8 i około 1/200 s, a potem dopasuj parametry do ruchu.
- Sprawdź ostrość oczu oraz jasne partie skóry przed wyborem zdjęcia do druku.
Uważam, że najlepszy własny portret powstaje wtedy, gdy aparat przestaje być centrum uwagi. Gdy ustawisz dystans, światło i punkt ostrości jeszcze przed naciśnięciem migawki, możesz skupić się na spojrzeniu, geście i atmosferze, czyli na tym, co zostaje z fotografii także po wyłączeniu ekranu.
